Biannual Journal of Contemporary Psychology

fa محدودیت‌های پژوهش و سنجش کیفیت آن در حیطه روان‌شناسی سلامت: مطالعه‌‌ای به روش‌های پژوهش آمیخته Research Limitations and Assessing Its Quality in the Field of Health Psychology: A Mixed-Methods Research عمومى General پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">محدودیت‌های مطالعه نشان‌دهنده ضعف‌هایی در طرح پژوهشی است که در اختیار محقق نبوده و می‌تواند بر نتایج تأثیرگذار باشد؛ محققان در قبال جامعه علمی موظفند این محدودیت‌ها را به‌طور کامل و صادقانه گزارش نمایند؛ بنابراین تبیین مفهوم محدودیت‌های پژوهش حائز اهمیت است؛ در این مقاله، با بهره‌گیری از روش‌های پژوهش آمیخته اکتشافی و در دو بخش مجزا، به مرور نظام‌مند مفهوم محدودیت‌های پژوهش و ارزیابی این محدودیت‌ها در مقالات علمی ـ پژوهشیِ حوزه روان‌شناسی سلامت پرداخته شده است. در بخش اول مبتنی بر روش مطالعه اسنادی، داده‌ها از طریق جستجو در پنج پایگاه‌ داده‌های اس‌.آی‌.دی‌، گنج‌ایرانداک، اسکوپوس، وب‌آف‌ساینس و پابمد گردآوری‌ شـدند. در بخش‌دوم مبتنی بر روش پیمایشی، برای سنجش کیفیت بخش محدودیت‌های گزارش‌شده در مقالات علمی پژوهشی از مجله «روان‌شناسی سلامت» در دو سال اخیر 1401 و 1402 تعداد 40 مقاله بازیابی و با استفاده از نشانگرهای فهرست پریزما، 21 سند برای مطالعه و تحلیل انتخاب شدند، بدین‌صورت که کلیه مقالات مربوط به حوزهی روان‌شناسی سلامت با رویکرد کمّی انتخاب و تحلیل دادهها با روش اولزاید انجام‌گردید. نتایج بررسی مفهوم محدودیت‌های پژوهشی به شناسایی دو عامل کنترلپذیری و کنترل‌ناپذیری منتج‌گردید که عامل کنترلپذیری شامل نشانگرهای مربوط به ملاک‌های تعیین حدود با هدف محدود کردن دامنه مطالعه، ناکارآمـدی ابـزار گـردآوری داده‌ها، کاستی در گردآوری داده‌های دقیـق، حجـم کـم نمونـه، روش نمونه‌گیری غیر‌تصادفی، روایی درونی، روایی بیرونی و عامل کنترلناپذیری شامل نشانگرهای تعیین حدود با هدف محدود کردن دامنه مطالعه، ناکارآمـدی ابـزار گـردآوری داده‌ها، کاستی در گردآوری داده‌های دقیـق، حجـم کـم نمونـه، روش نمونه‌گیری غیرتصادفی، روایی درونی و روایی بیرونی بود. همچنین پس از مشخص شدن نشانگرهای ارزیابی محدودیت‌های پژوهشی، یافته‌ها نشان داد مقالات مورد ارزیابی، تنها 19 درصد محدودیت‌های پژوهــش را گــزارش کرده‌اند و به 81 درصد از نشانگرها اشارهای نشده‌است؛ این یافته‌ها، کم‌توجهی گسترده در تبیین ماهیت و داوری دقیق بخش محدودیت‌های پژوهشی در بین نویسندگان، مولفان، مدرسان، نشریات و داوران را آشکار میسازد. با توجه به موانع و محدودیتهای شناساییشده و در راستای غنی‌سازی این بخش مهم از پژوهش علمی، پیشنهادهایی ارائه گردید. </div> <div style="text-align: justify;">The study's limitations indicate weaknesses in the research design that were beyond the control of the researcher and may influence the results. Researchers have a responsibility to the scientific community to report these limitations fully and honestly. Therefore, elucidating the concept of research limitations is of significant importance. This study utilized a two-phase exploratory mixed-methods design. In Phase 1, a documentary method was conducted by systematically retrieving data from five academic databases (SID, Ganj IranDoc, Scopus, Web of Science, and PubMed). In Phase 2, a survey-based evaluation was performed to assess the reporting quality of limitations in scientific articles published in the Health Psychology journal during 2021–2022 (1401–1402 Persian calendar). From a pool of 40 retrieved articles, 21 documents were selected for detailed analysis using the PRISMA checklist criteria. Data was selected and analyzed using the Altheide's method. The findings showed that the concept of research limitations resulted in identifying two controllable and uncontrollable factors. Including the indicators related to the limitation criteria to limit the scope of the study, the inefficiency of the data collection tool, deficiency in collecting accurate data, small sample size, non-random sampling method, internal validity, external validity, and uncontrollability factors, including the limitation indicators to limit the scope of the study was the ineffectiveness of the data collection tool, lack of accurate data collection, small sample size, non-random sampling method, internal validity, external validity. The findings revealed that only 19% of the assessed articles reported their research limitations after identifying the evaluation indicators for research limitations, leaving 81% of the indicators unaddressed. This indicates widespread neglect among authors, educators, journals, and reviewers in articulating the nature and precise evaluation of research limitations. In light of the identified barriers and constraints, suggestions were made to enrich this crucial aspect of scientific research.</div> اخــلاق پژوهــش؛ روان‌شناسی سلامت؛ روش پژوهــش؛ محدودیــت پژوهــش؛ محدوده پژوهش؛ رویکرد آمیخته. Research Ethics, Health Psychology, Research Method, Research Delimitations, Research Limitations, Mixed Approach 102 122 http://bjcp.ir/browse.php?a_code=A-10-3299-2&slc_lang=fa&sid=1 Razieh Esmaeili راضیه اسمعیلی r.esmaeili@ut.ac.ir 100319475328460014832 100319475328460014832 No University of Tehran, Tehran, Iran دانشگاه تهران، تهران، ایران Keyvan Salehi کیوان صالحی keyvansalehi@ut.ac.ir 100319475328460014833 100319475328460014833 Yes Department of Methods, Educational Planning and Curriculum, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran دانشگاه تهران، تهران، ایران