fa مقایسه شیوع دست‌‌برتری در مقاطع تحصیلی دانشگاهی: تفاوت‌های جنسیتی و آثار علمی- پژوهشی تخصصي Special پژوهشي Research چکیده به منظور بررسی شیوع دست‌برتری در مقاطع تحصیلی دانشگاهی، نمونه‌ای 683 نفری (519 زن و 164 مرد) با میانگین سنی 7/26 و دامنه سنی 70-18 سال از دو دانشگاه دولتی و آزاد که هر سه مقطع کارشناسی، کارشناسی‌ارشد و دکتری داشتند، با روش خوشه‌ای- تصادفی انتخاب شدند و با آزمون دست‌برتری ادینبورگ (علی‌پور و آگاه هریس، 1386) مورد سنجش قرار گرفتند. درصد شیوع چپ‌دستی در کارشناسی 6%، کارشناسی‌ارشد 05/7% و دکتری 9% بود که نشان می‌دهد در مقاطع تحصیلی کارشناسی‌ارشد و دکتری شیوع چپ‌دست‌‌برتری افزایش می‌یابد. تحلیل نتایج نشان می‌دهد که اختلاف میزان شیوع چپ‌دست‌برتری در دوره کارشناسی با میزان شیوع چپ‌دست‌برتری در جامعه کلی (10 درصد) معنادار است (32/2=01/0α و30/4zp=)، ولی با دوره کارشناسی‌ارشد و دکتری تفاوت معنادار ندارد. همچنین نتایج پژوهش حاضر نشان داد که میزان دوسوتوانی در دوره دکتری و کارشناسی تفاوتی ندارند، اما نسبت آن در دوره کارشناسی‌ارشد در زنان بیشتر از مردان است. مقایسه نسبت‌های راست‌برتری کامل در دو جنس صرف‌نظر از جهت برتری، نشان داد که درصد جانبی شدن در مردان بیشتر است، اما نسبت‌های چپ‌دست‌برتری کامل، چپ‌دست‌برتری و راست‌دست‌برتری نسبی در میان آنان تفاوت معنادار ندارند. نتایج نشان داد که بیشتر مشکلات زیستی- روانی مربوط به افراد دوسوتوان دوره کارشناسی‌ارشد است که به گونه معنادار بیشتر از سایر طبقات دست‌برتری در مقاطع مختلف است و این نیز مربوط به زنان است. سنجش آثار علمی- پژوهشی در طبقات دست‌‌برتری به تفکیک زنان و مردان دوره دکتری که هیأت علمی دانشگاه نیز بودند، نشان داد که آثار علمی- پژوهشی مردان راست‌دست‌برتر به گونه معنادار بیشتر از سایر طبقات دست‌برتری و زنان است. در یک جمع‌بندی نتایج پژوهش حاضر بیانگر آن است که شیوع چپ‌دستی در مقاطع بالاتر افزایش می‌یابد و آثار علمی- پژوهشی راست‌دست‌های مرد بیشتر است. Abstract In order to compare the handedness occurrence in academic sections (B.A., M.A., Ph.D. faculty members) a sample of 683 people (519 female, 164 male) with the mean age of 26/7 and the age range of 18-70 , from two universities (a state university and a non-state university) with the three academic levels: Tehran`s Payam-e-Noor universities (Tehran Payam-e-Noor centre, higher education centre and faculty members groups) and Tonekabon Islamic Azad university, with the random clustering method were selected participants were evaluated via using Edinburgh handedness inventory (Alipoor & Agah Haris, 2007). The occurrence ratios in academic levels (B.A. 6%, M.A. 7/05%, and Ph.D. 9%) showed that in Ph.D. and M.A. academic levels there was an increase in the prevalence of left-handedness. ‘The test of ratios comparison’ showed that differences of prevalence amount in the B.A. level and the prevalence percent of the left-handedness in the population was significant (Z=4/30, N=455, Zα0/01=2/32), but the comparison was not significant in Ph.D. and M.A. levels. Also results indicate that: a) the ambidexterity in B.A. and Ph.D. levels did not have meaningful differences, but the ratio in the M.A. women was higher than men, the B.A. and the Ph.D. levels and other kinds of handedness b) the comparison of perfect right handedness ratios between women and men in all academic sections-regardless of considering handedness direction-showed that the percentage of lateralization is more prevalent in men. However, perfect left- handedness, relative left-handedness and right-handedness ratios did not differ with each other c) Most bio-psychological problems, for example tension headache & allergies, in ambidextrous people were more than other kinds of handedness and that they were related only to women and d) assessment of scientific- academic production in Ph.D. level showed that right-handed men had more scientific articles and books than the other sex and handedness groups. دست‌‌برتری، مقطع تحصیلی، تفاوت جنسیتی، اثر علمی- پژوهشی handedness, academic level, sex difference, scientific-academic production 71 81 http://bjcp.ir/browse.php?a_code=A-10-412-1&slc_lang=fa&sid=1 حمید لطفی lotfi39347@yahoo.com 1003194753284600752 1003194753284600752 Yes دانشگاه آزاد اسلامی تنکابن احمد علی پور 1003194753284600753 1003194753284600753 No دانشگاه پیام نور تهران